Cel 1: ziemniaki wolne od bakterii Cms

/Cel 1: ziemniaki wolne od bakterii Cms
Cel 1: ziemniaki wolne od bakterii Cms2020-08-06T07:36:21+00:00

1. Wprowadzenie obowiązku wysadzania ziemniaków wolnych od bakterii Clavibacter sepedonicus

Podstawową barierą ograniczającą swobodną wysyłkę bulw ziemniaka z Polski do pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej, a zatem zagospodarowanie nadwyżki produkcyjnej, której nie jest w stanie wchłonąć rynek krajowy, jest nadal powszechne występowanie na terenie kraju bakterii Clavibacter sepedonicus (dawniej Clavibacter sepedonicus), sprawcy bakteriozy pierścieniowej ziemniaka. Bakteria ta ma w Unii Europejskiej status organizmu kwarantannowego i podlega obowiązkowi zwalczania.

Mimo iż w ostatnich latach udało się istotnie ograniczyć występowanie bakterii (w 2004 r. porażonych było około 23,6% partii ziemniaków towarowych, podczas gdy w ziemniakach ze zbioru 2019/2020 – 5,95% partii), nadal stwierdzana jest ona na terenie całego kraju. Zgodnie z danymi Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN), w 2019 r. aż w 781 miejscach produkcji wykryto obecność bakterii Clavibacter sepedonicus (Cs).

Powoduje to, że przy wywozie ziemniaków z Polski do pozostałych państw członkowskich obowiązują dodatkowe wymagania fitosanitarne. W latach 2013 i 2015 uzgodniono istotne złagodzenia warunków obowiązujących przy wysyłce ziemniaków, pełna ich eliminacja wymaga jednak dalszego ograniczenia wstępowania w Polsce bakterii Cs.

1.1. Wprowadzenie obowiązku wysadzania ziemniaków wolnych od bakterii Clavibacter sepedonicus

Z punktu widzenia epidemiologii bakteriozy pierścieniowej ziemianka, największe znaczenie dla rozprzestrzeniania się i utrzymywania bakterii Cs w gospodarstwie ma porażony materiał przeznaczany do sadzenia (choroba w Polsce najczęściej przebiega bezobjawowo, co powoduje, że producenci wykorzystują porażony materiał nasadzeniowy nie zdając sobie sprawy z obecności bakterii).

Poziom wykorzystania kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka w Polsce jest przy tym relatywnie niski – wynosi ok. 19,5%, co sprzyja rozprzestrzenianiu się choroby (największe znaczenie ma tu międzysąsiedzka wymiana materiału nasadzeniowego).

Zdecydowanie najlepsza sytuacja ma miejsce w przypadku produkcji ziemniaków przemysłowych – wymiana materiału nasadzeniowego wynosi tu ok. 48% oraz ziemniaków jadalnych wczesnych – tu z kolei wymiana wynosi ok. 42%. Nieco gorzej sytuacja wygląda w przypadku ziemniaków jadalnych konfekcjonowanych (wymiana wynosi ok. 40%). Natomiast produkcja określana jako „wielokierunkowa” charakteryzuje się wymianą materiału na poziomie zaledwie ok. 7%.

W związku z tym, wprowadzony zostanie obowiązek wysadzania jedynie ziemniaków o znanej zdrowotności – sadzeniaków ziemniaka lub ziemniaków innych niż sadzeniaki przebadanych przez PIORiN.

Zakłada się, że obowiązek ten obejmie producentów zarejestrowanych przez PIORiN (tj. produkujących na rynek – zarówno z przeznaczeniem ziemniaków na cele konsumpcyjne, jak i przemysłowe) – ok 43,5 tys. podmiotów.

Aby ułatwić producentom spełnienie wprowadzanego warunku, w tym ograniczyć koszty i czasochłonność tego działania, podjęte zostały prace nad szybkimi testami przesiewowymi, pozwalającymi na skontrolowanie partii ziemniaków nawet w warunkach gospodarstwa.

Wprowadzenie powyższego rozwiązania wymagać będzie jednak zmian legislacyjnych, przede wszystkim rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych sposobów postępowania przy zwalczaniu i zapobieganiu rozprzestrzenianiu się bakterii Clavibacter sepedonicus.

Obowiązek ten zostanie wprowadzony z zachowaniem odpowiedniego okresu vacatio legis, tak aby zapewnić możliwość dostosowania się do nowych regulacji producentom, hodowcom sadzeniaków ziemniaka oraz PIORiN.

1.2 Realizacja dopłat do powierzchni obsadzonych kwalifikowanymi sadzeniakami ziemniaka

Do obsadzenia 1 ha plantacji ziemniaka wykorzystuje się na ogół ok. 2,5 t materiału nasadzeniowego. Cena materiału kwalifikowanego ziemniaka kształtuje się w zależności od odmiany pomiędzy kwotą 1 200 a 2 500 zł. Przy założeniu ceny ziemniaka na poziomie 1 500 zł, koszt obsadzenia 1 ha to 3 750 zł. Wysoki koszt materiału nasadzeniowego powoduje, iż wykorzystanie sadzeniaków ziemniaka w sektorach produkcji, w których nie jest to wymagane przez odbiorcę, pomimo obserwowanej w ostatnich latach wyraźnej tendencji wzrostowej, kształtuje się nadal na niskim poziomie.

W celu zachęcenia producentów do korzystania z kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka kontynuowany będzie w odniesieniu do ziemniaka mechanizm dopłat do 1 ha powierzchni gruntów ornych obsianych lub obsadzonych materiałem siewnym kategorii elitarny lub kwalifikowany, wprowadzony w 2007 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o organizacji niektórych rynków rolnych.

Od 2016 r. w zakresie dopłat do powierzchni obsianej lub obsadzonej materiałem siewnym kategorii elitarny lub kwalifikowany obowiązuje rozwiązanie polegające na corocznym określaniu stawek dopłat na podstawie wnioskowanej powierzchni i wielkości środków zaplanowanych w ustawie budżetowej na dany rok na ten cel. Rozporządzenie Rady Ministrów określające wysokość tych stawek wydawane jest po zakończeniu składania wniosków i po przekazaniu do Ministerstwa całkowitych powierzchni objętych wnioskami dla poszczególnych grup roślin.

Na dopłaty z tytułu zużycia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany w 2019 r. przeznaczono 75 mln zł. (do podziału na wszystkie grupy gatunków objętych wsparciem).

1.3 Realizacja wsparcia dla gospodarstw, w których wykryto bakterię Clavibacter sepedonicus

Kontynuowane będzie wsparcie producentów ziemniaka w walce z bakterią Cs poprzez dotacje na pokrycie kosztów związanych ze zwalczaniem tej bakterii – zmianą rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 lipca 2015 r. w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa wprowadzoną w 2016 r., rozszerzono zakres beneficjentów wsparcia o producentów ziemniaków towarowych (wcześniej z dotacji mogli korzystać producenci sadzeniaków). Rozporządzenie to wprowadziło możliwość uzyskania rekompensaty poniesionych strat dla producentów ziemniaków towarowych (porażonych przez bakterie Cs i Ralstonia solanacearum) na poziomie odpowiednio 70% i 50% w przypadku gospodarstw wykorzystujących badany i niebadany materiał nasadzeniowy.

W kolejnych latach wsparcie będzie ukierunkowane na gospodarstwa przestrzegające przepisów dotyczących wymogu wysadzania bulw ziemniaka o potwierdzonej zdrowotności.

1.4 Ułatwienie w zagospodarowywaniu porażonych bulw ziemniaka

Wprowadzenie obowiązku wysadzania jedynie bulw ziemniaka o znanej zdrowotności w początkowym okresie spowoduje wzrost liczby identyfikowanych ognisk występowania bakterii Cs.

Ziemniaki uznane za prawdopodobnie porażone lub porażone muszą być zagospodarowywane w sposób zapewniający nierozprzestrzenianie się patogena. Podstawową metodą ich wykorzystania jest zatem przerób przemysłowy.

Obecnie, z uwagi na ograniczoną liczbę gorzelni oraz innych zakładów przetwórstwa ziemniaków taka utylizacja jest utrudniona. Zakłady odmawiają przyjęcia porażonych bulw z uwagi na konieczność spełnienia określonych standardów fitosanitarnych i poniesienia dodatkowych kosztów z tym związanych.
W celu zaradzenia temu problemowi, w oparciu o badania przeprowadzone na zlecenie Ministerstwa przez Instytut Ochrony Roślin – PIB dopuszczone zostało wykorzystywanie takich bulw do produkcji biogazu.

1.5 Zapewnienie szkoleń dla rolników z „bioasekuracji fitosanitarnej”

Skuteczna walka z bakteriozą pierścieniową ziemniaka wymaga stałego podnoszenia wiedzy wśród producentów o zagrożeniach powodowanych przez bakterię Cs, drogach jej rozprzestrzeniania się, a także sposobach eliminacji tych zagrożeń. Obok kwestii fitosanitarnych, w tym także obowiązków wynikających dla producentów działających w poszczególnych sektorach produkcji ziemniaka, szkolenia powinny dotyczyć także technologii produkcji, integrowanej ochrony, czy też jakości żywności. W tym celu organizowane będą przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego specjalistyczne szkolenia kierowane do producentów ziemniaka.

W ramach szkoleń popularyzowane będą także wyniki badań dotyczących bakteriozy pierścieniowej ziemniaka, w tym np. skutecznych metod dezynfekcji narzędzi i urządzeń wykorzystywanych w produkcji, opracowywane na rzecz Ministerstwa przez instytuty badawcze w ramach programów wieloletnich.

Szkolenia będą prowadzone przy współpracy z PIORiN oraz organizacjami branżowymi.

Ta strona używa plików cookie i usług stron trzecich, korzystając z serwisu akceptujesz ich postanowienia i wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z RODO. AKCEPTUJĘ