Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych

/Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych
Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych2020-07-24T06:56:25+00:00

Podstawowym warunkiem pojawienia się odmiany na rynku nasiennym i w handlu jest jej wpis do Krajowego rejestru odmian (KR), na podstawie wyników doświadczeń rejestrowych.

Dalszych informacji o wartości gospodarczej odmiany (WGO) dostarczają badania w ramach systemu Porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego (PDO) oraz szeroko pojęta uprawa w praktyce rolniczej, w tym doświadczenia demonstracyjne. Są to istotne elementy procesu wdrażania postępu biologicznego do produkcji roślinnej. Natomiast o dostępności odmian decyduje wielkość urzędowo kwalifikowanej powierzchni plantacji nasiennych oraz działania marketingowe, podejmowane przez właścicieli odmian.

                Głównym kryterium rejestracji nowych odmian, zarówno w Polsce, jak i za granicą jest ich zadowalająca wartość gospodarcza, określana w ścisłych doświadczeniach polowych i badaniach laboratoryjnych. Na podstawie wyników tych badań do praktyki rolniczej trafiają najbardziej wartościowe odmiany krajowe i zagraniczne.

Aktualnie problematyka rejestracji odmian roślin (w tym ziemniaka), wytwarzania, oceny oraz obrotu i kontroli jakości materiału siewnego (w tym sadzeniaków ziemniaka) regulowane są postanowieniami ustawy z dn. z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (Dz.U. 2012 r., poz. 1512; Dz.U.2013 r., poz.865), wraz z towarzyszącymi rozporządzeniami i odpowiednimi aktami prawnymi UE.

Dyrektywy Rady 2002/53/EC z dnia 13 czerwca 2002 i 2005/90/WE z dnia 16 grudnia 2005 określają procedury badawcze oraz wymogi, jakie odmiany roślin rolniczych powinny spełnić zanim zostaną wpisane do Krajowego rejestru, a po tym fakcie są notyfikowane i włączone do Wspólnotowego katalogu odmian roślin rolniczych (CCA), tworzonego na podstawie rejestrów państw członkowskich. Badania odrębności, wyrównania i trwałości (OWT) są prowadzone zgodnie
z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi, według metodyk Wspólnotowego Urzędu Odmian Roślin (CPVO) oraz wytycznych Międzynarodowego Związku Ochrony Nowych Odmian Roślin (UPOV). W przypadku wszystkich grup roślin warunkiem wpisania odmian do KR jest spełnienie wymogów OWT, a w przypadku roślin rolniczych – także spełnienie wymogu zadowalającej wartości gospodarczej (WGO).

Warunkiem wpisania odmiany roślin rolniczych do krajowego rejestru (KR) w Polsce, oprócz spełnienia wymogów OWT i WGO, jest zachowanie odmiany i nadanie jej odpowiedniej nazwy. Odmiany ziemniaka wpisywane są do KR na 10 lat (z możliwością przedłużenia wpisu).

Ponadto właściciel odmiany może uzyskać krajowe lub wspólnotowe wyłączne prawo do odmiany, jeżeli spełnia ona kryterium nowości, jest odrębna, wyrównana i trwała oraz ma odpowiednią nazwę. Ochrona odmiany ziemniaka trwa 30 lat.

Sprawami związanymi z urzędowym badaniem, rejestracją odmian, prowadzeniem krajowego rejestru i przyznawaniem wyłącznego prawa do odmiany zajmuje się Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w Słupi Wielkiej.

Podstawową zaletą wpisu odmian do KR jest dostępność informacji o cechach gospodarczych
i użytkowych, takich jak: plon bulw, struktura plonu, zawartość skrobi, wczesność odmian, odporność na patogeny (wirusy, grzyby, nicienie), morfologia bulw, ocena konsumpcyjna, przydatność do przetwórstwa itd. Duża liczba odmian w KR ułatwia również właściwy dobór do produkcji,
w zależności od wybranego kierunku użytkowania, dostosowany do lokalnych warunków ekonomicznych i rolniczo-środowiskowych. Szeroka paleta odmian o określonych parametrach ilościowych i cechach jakościowych ułatwia wybór odmian dla zaspokojenia określonych preferencji konsumenckich (odmiany jadalne), przemysłu skrobiowego (odmiany skrobiowe) i przetwórstwa (odmiany do produkcji frytek, chipsów, suszy i galanterii ziemniaczanej, sałatek, konserw, mrożonek).

Badania wartości gospodarczej (WGO) , prowadzone są według specyficznej dla tego gatunku metodyki i kryteriów oceny. Dwu-trzyletnie doświadczenia urzędowe COBORU obejmują badania OWT oraz polowe doświadczenia rejestrowe WGO prowadzone w zróżnicowanych warunkach środowiskowych kraju, badania laboratoryjne i testy odpornościowe.

Badania OWT odmian ziemniaka prowadzone są według metodyki COBORU zgodnej
z metodyką CPVO-TP/23/2. Stąd harmonizacja tych badań w państwach UE. Metodyka obejmuje obserwacje i pomiary 37 cech botanicznych ziemniaka. Na podstawie dwuletnich badań odmiany sporządza się jej urzędowy opis. COBORU został uznany za jednostkę kompetentną do przeprowadzania badań OWT odmian ziemniaka dla CPVO, w celu udzielania hodowcy wspólnotowego wyłącznego prawa do odmiany.

Doświadczenia WGO odmian ziemniaka zakładane są w układzie losowanych bloków kompletnych lub układzie bloków niekompletnych, 1-rozkładalnych, w trzech powtórzeniach, zgodnie z metodyką COBORU. Doświadczenia realizowane są oddzielnie dla kierunków użytkowania i grup wczesności. Dla odmian jadalnych prowadzi się pięć serii: odmiany bardzo wczesne (dwa terminy zbioru), wczesne, średniowczesne oraz średniopóźne i późne. W przypadku odmian skrobiowych doświadczenia prowadzi się w dwóch seriach, oddzielnie dla odmian wczesnych i średniowczesnych oraz średniopóźnych i późnych. W doświadczeniach odmiany zgłoszone do Krajowego rejestru badane są na tle odmian zarejestrowanych, stanowiących wzorzec.

Celem hodowcy jest wyhodowanie odmiany ziemniaka o dobrych właściwościach, zadowalających jej użytkowników. Trudno jednak uzyskać odmianę, która będzie spełniać wszystkie oczekiwania.

Zgodnie z ustawą o nasiennictwie, za odmianę o zadowalającej wartości gospodarczej uważa się odmianę, która w porównaniu do odmian wpisanych o krajowego rejestru ma takie właściwości, które powodują poprawę wartości gospodarczej w uprawie oraz w przerobie i użytkowaniu ziemiopłodów lub wyrobów z nich wytworzonych; dopuszcza się, aby pojedyncze, niekorzystne właściwości odmiany, w porównaniu do odmian wpisanych do KR, były zrekompensowane innymi korzystnymi właściwościami.

Obecnie w krajowym rejestrze znajdują się 108 odmian ziemniaka (stan na 30.06.2020), w tym 72 odmiany krajowe. W grupie odmian jadalnych jest 19 odmian bardzo wczesnych, 23 wczesne, 35 średniowczesnych oraz trzy średniopóźne. W grupie odmian przydatnych do produkcji skrobi są dwie odmiany wczesne, 13 średniowczesnych, 5 średniopóźnych i 8 późnych. Krajowe odmiany cechują się wyższymi opornościami na patogeny. Z kolei zagraniczne wykazują nieznaczną przewagę w smakowitości oraz wyrównaniu kształtu bulw.

Typ

użytkowy

Grupa wczesności Krajowe Zagraniczne
bardzo wczesne wczesne średnio-wczesne średnio- późne późne
liczba odmian w KR
Jadalne 18(3) 18 30(4) 2(1) 46 22
– przetwórstwo* 1 5 5 1 1 11
skrobiowe 2 13 5(1) 8 25 3
razem liczba 19 25 48 8 8 72 36

W okresie od roku 1995, kiedy to w Polsce została zarejestrowana pierwsza zagraniczna odmiana Vital, do roku 2004, kiedy wstąpiliśmy w struktury Unii Europejskiej liczba odmian

w Krajowym rejestrze wzrastała. Integracja Polski z UE, oprócz dużej liczby odmian zagranicznych już wpisanych do KR, umożliwiła wprowadzenie do naszego kraju nowych odmian, które wcześniej nie były u nas uprawiane, ani badane lub nie spełniały wymogów określonych dla celów rejestracji w Polsce. Aktualnie COBORU przed wpisaniem odmian ziemniaka do KR weryfikuje głównie osiągnięcia dwóch krajowych ośrodków hodowlanych oraz pojedyncze odmiany zagraniczne.Wg informacji PIORiN widoczna jest duża ekspansja odmian nieprzebadanych w polskich warunkach przyrodniczo-rolniczych. Można by postawić tezę, że jeśli są one w nasiennictwie i podlegają urzędowej kwalifikacji (nie wspominając „szarej strefy” odmian przywiezionych indywidualnie przez rolników z zagranicy) to są one sprawdzone. Otóż nie jest to do końca prawda. Niestety, bardzo często ładne barwne ulotki, reklamy, tłumaczone bezpośrednio na język polski na podstawie informacji przygotowanych dla odbiorców danej odmiany w kraju gdzie ją wyhodowano i zarejestrowano, nie zawsze odpowiadają prawdzie w naszych warunkach środowiskowych. Przeważnie takimi cechami, które mogą nie potwierdzać się w naszych warunkach są:

  • liczbowe informacje na temat plonu, jego stabilności oraz jakości,
  • długość okresu podkiełkowywania bulw co dla precyzji uprawy odmian bardzo wczesnych i wczesnych przeznaczonych na wczesny zbiór jest bardzo ważne,
  • odporność na wirusy oraz tempo porażania się zarazą ziemniaka; większość zagranicznych odmian
    z KR cechuje się mniejszą odpornością na wirusy oraz wykazuje szybsze tempo infekcji zarazą ziemniaka w porównaniu z rodzimymi odmianami; podatność na wirusy oznacza częstszą wymianę sadzeniaka i wzrost nakładów na produkcję, a mała odporność na zarazę powoduje zmniejszenie zysków z uprawy z racji poniesionych wyższych kosztów ochrony fungicydowe,
  • wymagania wodno-nawozowe odmian,
  • wartość przechowalnicza; w przypadku odmian niezarejestrowanych brak jest informacji na ten temat.

Do podstawowych zadań statutowych Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych należą:

  • prowadzenie Krajowego rejestru odmian,
  • prowadzenie Księgi ochrony wyłącznego prawa do odmian,
  • wyrażanie zgody na obrót materiałem siewnym z przeznaczeniem na prowadzenie testów
    i doświadczeń polowych odmian przyjętych do badań urzędowych,
  • tworzenie metodyk badania i oceny odrębności, wyrównania i trwałości (OWT) odmian
    z uwzględnieniem wytycznych Wspólnotowego Urzędu Ochrony Odmian Roślin (CPVO) oraz Międzynarodowego Związku Ochrony Nowych Odmian Roślin (UPOV),
  • tworzenie metodyk badania i oceny wartości gospodarczej (WGO),
  • prowadzenie badań w zakresie odrębności, wyrównania i trwałości oraz wartości gospodarczej odmian w celu ich rejestracji lub przyznawania hodowcom wyłącznego prawa do odmian,
  • prowadzenie badań wartości gospodarczej odmian roślin warzywnych i sadowniczych po ich wpisaniu do krajowego rejestru, w celu sporządzania list opisowych odmian,
  • prowadzenie Porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego we współpracy z samorządami województw i izbami rolniczymi,
  • prowadzenie oceny tożsamości i czystości odmianowej materiału siewnego,
  • publikowanie Diariusza COBORU,
  • publikowanie List odmian roślin rolniczych, warzywnych i sadowniczych wpisanych do krajowego rejestru,
  • publikowanie List opisowych odmian oraz wyników porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego,
  • tworzenie List odmian zalecanych do uprawy na obszarze województwa, w porozumieniu
    z samorządami województw i izbami rolniczymi,
  • współpraca z jednostkami rejestrowymi krajów członkowskich UE oraz ze Wspólnotowym Urzędem Ochrony Odmian Roślin (CPVO),
  • współpraca z organami Międzynarodowego Związku Ochrony Nowych Odmian Roślin (UPOV) w zakresie badań OWT odmian oraz w zakresie wdrażania postanowień Konwencji UPOV na obszarze RP,
  • notyfikowanie do Komisji Europejskiej i krajów członkowskich UE danych związanych
    z rejestracją odmian
  • współpraca z Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa,
  • współpraca z organizacjami i instytucjami w zakresie hodowli roślin i nasiennictwa oraz doświadczalnictwa odmianowego,
  • wykonywanie innych zadań wynikających z ustawy o nasiennictwie, ustawy o ochronie prawnej odmian roślin oraz ustawy o Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych
WIĘCEJ INFORAMCJI
Ta strona używa plików cookie i usług stron trzecich, korzystając z serwisu akceptujesz ich postanowienia i wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z RODO. AKCEPTUJĘ